RSD bij neurodivergentie: waarom afwijzing zo diep raakt bij een anders werkend brein

RSD staat voor Rejection Sensitive Dysphoria: een intense emotionele reactie op (vermeende) afwijzing, kritiek of het gevoel buitengesloten te worden. RSD is geen officiële diagnose in de DSM, maar een term dat steeds vaker wordt gebruikt in literatuur over neurodivergente breinen.

Neurodivergentie is een verzamelterm voor breinen die anders werken dan wat maatschappelijk als ‘normaal’ of neurotypisch wordt gezien. Hieronder vallen onder andere mensen met ADHD, autisme, dyslexie, dyspraxie, hoogsensitiviteit en andere cognitieve variaties.

RSD bij neurodivergentie kan worden gezien als een neurologische stressreactie op sociale dreiging, met afwijzing als trigger.

Waar komt RSD bij neurodivergentie vandaan?

RSD bij neurodivergentie ontstaat vaak in reactie op langdurige aanpassing. Mensen met een neurodivergent brein zijn niet onbekend met het niet kunnen voldoen aan maatschappelijke verwachtingen rondom communicatie, tempo, prikkelverwerking, sociale interactie of productiviteit.

Dit leidt, helaas, niet zelden tot:

• expliciete afwijzing (kritiek, uitsluiting, correctie) en

• impliciete afwijzing (blikken, stiltes, subtiele afkeuring)

Het brein leert al vroeg dat afwijken van de norm onveilig is. Afwijzing wordt daarmee een reëel risico. Om dat risico te vermijden gaan deze mensen vaak (soms onbewust) maskeren: gedrag spiegelen aan de vermeende norm. Dit kan zich uiten in: aanpassen, overcompenseren, pleasen of perfectionisme.

Maar onder dat masker leeft een voortdurende angst: wat als ik door de mand val? Voor veel is RSD bij neurodivergentie geen losstaand probleem, maar het gevolg van jarenlange conditionering waarin ‘jezelf zijn’ gelijk stond aan afwijzing.

Hoe weet je of RSD bij neurodivergentie voor jou geldt?

RSD bij neurodivergentie herken je in het alledaagse. Veelvoorkomende signalen zijn:

RDS op werk of studie

• Feedback voelt als persoonlijke afwijzing

• Je vermijdt zichtbaarheid of initiatief

• Je piekert extreem na sociale interacties

RDS in relaties

• Je voelt je snel afgewezen door kleine signalen

• Je past je voortdurend aan om de rust te bewaren

• Je reageert intens (emotioneel of terugtrekkend) op conflict

RDS intern

• Sterke schaamte of zelfkritiek

• Emoties die plots en overweldigend opkomen

• De neiging jezelf te veroordelen om je reactie

Belangrijk: RSD bij neurodivergentie gaat niet over ‘te emotioneel zijn’, maar over hoe het brein dreiging en veiligheid verwerkt.

Wat kun je doen als je je herkent in deze signalen?

RSD bij neurodivergentie verdwijnt niet door harder je best te doen, maar door anders te kijken naar jezelf en je context.

1. Normaliseer het mechanisme van RDS bij neurodivergentie

Begrijpen dat RSD bij neurodivergentie een beschermingsreactie is, vermindert schaamte en zelfafwijzing.

2. Leer het verschil tussen afwijzing en interpretatie

Het neurodivergente brein vult snel in voor een ander. Oefenen met vertragen en checken helpt om ruimte te creëren tussen prikkel en reactie.

3. Werk aan emotieregulatie, niet emotie-onderdrukking

Therapie- en coachingsvormen die het lichaam en het zenuwstelsel meenemen (zoals ACT, somatic work) zijn vaak effectiever dan puur cognitieve benaderingen.

4. Kies voor psychologische veiligheid

RSD bij neurodivergentie wordt versterkt in onveilige systemen. Veilige relaties en werkcontexten zijn geen luxe, maar noodzaak.

5. Zoek begeleiding met kennis van neurodiversiteit

Zonder neurodivers perspectief wordt RSD vaak verkeerd geïnterpreteerd als ‘overgevoeligheid’ of persoonlijk probleem.

Wat moet je onthouden?

RSD bij neurodivergentie laat zien wat er gebeurt wanneer een brein zich jarenlang moet aanpassen om erbij te horen. Het is geen zwakte, maar een signaal. En dat signaal verdient begrip en geen correctie.

Meer weten? Bekijk ANTRE.