Voorbij de labels: ontdek de 7 dimensies van neurodiversiteit

Hoe kan het dat je kunt genieten van luide muziek op een festival, maar op andere momenten gek wordt van het getik van bestek? Of dat een kind moeiteloos complexe puzzels oplost, maar niet doorheeft dat zijn gedrag in de klas als storend wordt ervaren? Deze paradoxen zijn geen fouten in het systeem, maar een variatie in hoe menselijke breinen werken.

In het artikel “Ben jij ‘anders’? Misschien ben je gewoon neurodivers”, nodigt Jim van Os uit om voorbij beperkende labels te kijken. Niet langer denken in hokjes als ADHD of autisme, maar in dimensies: continuüm waarop iedereen zich bevindt, met eigen gevoeligheden én talenten.

Wat is er mis met labels?

Diagnoses kunnen erkenning geven, maar ze kunnen ook beperkend werken. Ze leggen vaak de nadruk op wat niet werkt, op afwijking en op ‘ziek-zijn’. Neurodiversiteit biedt een ander perspectief: geen stoornis die gerepareerd moet worden, maar natuurlijke variatie.

Het neurodiversiteitsmodel komt voort uit de wisselwerking tussen:

• Ontwikkelingsneurologie: hoe je brein zich ontwikkelt)

• Ontwikkelingspsychologie: hoe ervaringen je denken, voelen en handelen vormen)

Het neurodiversiteitsmodel: één mens, zeven stromen

De afbeelding bij het artikel verbeeldt dit als een menselijke figuur in het midden, waaruit zeven gekleurde ‘stromen’ vertrekken. Elke stroom staat voor een dimensie van neurodiversiteit die samen een uniek profiel vormen.

Het beeld maakt één ding glashelder: niemand is één label. We zijn allemaal een combinatie van gevoeligheden en krachten.

De 7 dimensies van neurodiversiteit

1. Cognitieve processen: jouw manier van denken en leren

Hoe verwerk je informatie, hoe richt je je aandacht en hoe los je problemen op?

Gevoeligheid

• Snel afgeleid

• Moeite met abstracte concepten

Talent

• Associatief denken

• Creativiteit

• Hyperfocus op onderwerpen die je interesseren

2. Emotionele processen: de intensiteit van je gevoelsleven

Hoe ervaar, herken en uit je emoties?

Gevoeligheid

• Emoties komen heftig binnen

• Moeite met reguleren of herkennen

Talent

• Diepe empathie

• Groot rechtvaardigheidsgevoel

• Creatieve of artistieke diepgang

3. Gedragsprocessen: jouw stijl van doen

Hoe ga je om met actie, impulsiviteit, motivatie en verandering?

Gevoeligheid

• Behoefte aan voorspelbaarheid

• Impulsief of juist rigide gedrag

Talent

• Ondernemerschap

• Snel schakelen

• Energie en daadkracht

4. Sociale processen: jouw manier van verbinden

Hoe ga je relaties aan en hoe ervaar je sociaal contact?

Gevoeligheid

• Moeite met non-verbale signalen

• Sociale vermoeidheid of angst

Talent

• Diepe, loyale verbindingen

• Unieke inzichten in menselijk gedrag

5. Lichaamsbeleving & interoceptie: contact met je innerlijke signalen

Hoe goed voel je honger, dorst, pijn en vermoeidheid?

Gevoeligheid

• Grenzen niet opmerken

• Vergeten te eten of rusten

Talent

• Fijne lichaamscontrole

• Sterk lichaamsbewustzijn (bijv. in sport, dans of kunst)

6. Waakzaamheid, stress en energie: jouw natuurlijke ritme

Hoe ziet jouw energiestroom eruit?

Gevoeligheid

• Afwijkend slaap-waakritme

• Stressgevoeligheid

Talent

• Hyperfocus

• Intens productief in korte periodes

7. Sensorimotorische systemen: hoe je prikkels ervaart

Hoe verwerk je geluid, licht, aanraking en andere zintuiglijke input?

Gevoeligheid

• Overprikkeling

• Gevoeligheid voor geluid, licht of kleding

Talent

• Fijngevoelige waarneming

• Muzikaal gehoor of oog voor detail

Van “wat is er mis met mij?” naar “wat heb ik nodig?”

De kracht van dit model zit in de perspectiefverschuiving. Niet langer: welk label past bij mij? Maar: wat heb ik nodig?

Volgens het model gaat neurodiversiteit gaat niet primair over medicaliseren, maar over het inrichten van je omgeving. Over regie, zelfkennis en zelfcompassie.

Neurodiversiteit is geen modeterm, maar een praktisch raamwerk dat normaliseert, nuanceert en handelingsperspectief biedt.

Conclusie: omarm je unieke ervaring

Je brein is geen standaardproduct. Het is een uniek, dynamisch systeem met eigen uitdagingen én mogelijkheden. Door de 7 dimensies van neurodiversiteit te begrijpen, kun je stoppen met vergelijken met een fictieve norm en beginnen met bouwen aan een leven dat bij jou past.

Welke gevoeligheden herken jij? En welke talenten zijn misschien jarenlang onderbelicht gebleven?

Hoe kan ANTRE helpen?

Wij helpen bij het begrijpen en benutten van neurodiversiteit. Wil je weten wat wij voor jou of jouw organisatie kunnen betekenen? 📩 Mail naar anouk@antrestudio.nl of vul het contactformulier in.