Op 14 juli 2016 trad het VN verdrag handicap officieel in werking in Nederland. Tien jaar later stellen we met pijn in het hart vast dat de ambities van dit mensenrechtenverdrag nog steeds onvoldoende zichtbaar zijn in het dagelijks leven van mensen met een beperking.

Het College voor de Rechten van de Mens publiceerde dit jaar onderzoek waaruit blijkt dat 27% van de Nederlanders met een beperking geen gelijke kansen ervaart op de arbeidsmarkt, 33% veel moeite doet om passende zorg te krijgen, en 50% minder sociale activiteiten onderneemt dan zij willen.

Bij ANTRE zien we dagelijks hoe belangrijk het is om neurodiversiteit en beperkingen niet als individueel probleem te zien, maar als systeemkwestie. Het VN verdrag handicap bouwt exact op dit inzicht. Toch blijken de drempels voor gelijkwaardigheid nog steeds te hoog. Tijd om eerlijk in de spiegel te kijken: waar staan we echt na 10 jaar VN verdrag handicap?

Wat is het VN verdrag handicap?

Het VN verdrag handicap is een internationaal mensenrechtenverdrag dat op 13 december 2006 door de Verenigde Naties werd aangenomen. Dit verdrag stelt dat mensen met een beperking dezelfde rechten hebben als iedereen ander en volwaardig mee moeten kunnen doen aan de samenleving. De kern van het verdrag:

Nederland liep flink achter. Terwijl België al in 2009 ratificeerde en veel Europese landen volgden, wachtte Nederland tot 14 juni 2016 voordat het het verdrag formeel ondertekende. Het zou nog dertig dagen duren voordat het verdrag daadwerkelijk van kracht werd. Eerst onderzoeken welke wetten moesten worden aangepast. Eerst onderzoeken wat het zou kosten.

10 jaar VN verdrag handicap

Het VN verdrag handicap bouwt voort op het sociale model van handicap. Dit model stelt iets radicaals: een beperking ontstaat niet in de persoon, maar in de wisselwerking tussen de persoon en de samenleving die niet geschikt is ingericht.

• Denk aan een rolstoel. De rolstoel zelf is geen handicap. Maar een trappenhuisgebouw zonder lift? Dat maakt het wel tot een handicap.

• Een website zonder ondertiteling? Dat is een handicap voor iemand die doof is.

• Formele brieven van de gemeente in ingewikkkeld Nederlands? Handicap voor iemand met een licht verstandelijke beperking.

  
  

Dit is precies wat het VN verdrag handicap centraal stelt. De samenleving moet veranderen, niet de persoon.

Validisme: de discriminatie waarover we zeggen niet te spreken

En toch spreken we niet veel over validisme. Validisme is discriminatie, marginalisatie en stigmatisering van mensen met een beperking. Het is net zo diepgeworteld in onze samenleving als racisme of seksisme, maar het krijgt veel minder aandacht.

Validisme gebeurt vaak in stilte. In de vorm van ontoegankelijke websites. Treinen zonder liften. Werkgevers die niet durven in te huren omdat ze 'geen ervaring hebben met beperkingen'. Scholen die weigeren redelijke aanpassingen te treffen. Huisbazen die niet aan mensen met een beperking verhuren.

Er zijn nog altijd te veel onzichtbare drempels. Die zijn het gevolg van keuzes die wij als samenleving of systeem maken, of juist nalaten.

Tien jaar na ratificatie: wat is er echt veranderd?

Deze week organiseerde de NCDR (Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme) een besloten evenement waar deze vraag centraal stond. Hier werd hetzelfde beeld geschetst. We zijn niet dicht genoeg bij gelijkwaardigheid.

Laten we eerlijk zijn met de feiten:

• 27% van mensen met een beperking ervaart ongelijke kansen op de arbeidsmarkt

• 33% doet veel moeite om passende zorg te krijgen

• 25% vindt dat scholen onvoldoende aanpassingen doen

• 51% onderneemt minder sociale activiteiten dan zij willen

• 35% maakt zich zorgen over financiële zekerheid

• 90% kent het VN verdrag handicap niet of weet niet wat het inhoudt

Tegelijkertijd erkent slechts een op de vijf mensen met een beperking dat de overheid genoeg doet.

Er zijn wel mooie initiatieven. Pilot-projecten. Innovatieve bedrijven. Maar deze blijven vooral projecten. Losstaande eilanden van inclusie in een zee van ontoegankelijkheid. Hoe gaan we van ambitie naar werkelijkheid?

De drie gebieden die niet op orde zijn: werk, wonen, onderwijs

Het NCDR heeft een advies aangeboden op drie terreinen waar verbetering nodig is:

• Arbeidsmarkt inclusie: mensen met een beperking krijgen nog steeds minder kansen. Bedrijven zeggen ze willen inclusief zijn, maar geven aan dat zij informatie, kennis en geruststellingen nodig hebben. Het risico wordt nog altijd op de persoon gelegd.

• Onderwijs: scholen passen zich nog te weinig aan. Redelijke aanpassingen worden nog te veel als gunst gezien in plaats van als recht.

• Zelfstandig wonen: veel mensen met een beperking kunnen niet kiezen waar en hoe zij willen wonen. De infrastructuur, de huisvestingsmarkt, de zorgverlening waren niet op hen ingericht.

Op al deze terreinen geldt: het is geen abstract ideaal. Het gaat om mensen en hun dagelijkse realisteit

Validisme en discriminatie: twee kanten van dezelfde munt

Het onderscheid tussen validisme en discriminatie is belangrijk om te begrijpen.

Discriminatie

Achtergesteld worden, anders behandeld worden, uitgesloten worden op basis van een persoonlijk kenmerk. Voor mensen met een beperking gebeurt dit elke dag.

Validisme

Het is het systeem dat ervan uitgaat dat het valide lichaam de maatstaf is voor hoe de samenleving ingericht wordt. Voldoe je niet aan die norm? Dan ben je het probleem. Dan heb jij je aan te passen.

Beide samen zijn de oorzaak van gelijkheidskloof na tien jaar VN verdrag handicap.

Wat kunnen we van buitenland en andere landen leren?

Een gemiste kans van het Nederlands gelijkwaardigheidsbeleid: we kijken te weinig naar hoe andere landen het doen. Zweden. Denemarken. Andere Europese landen die eerder ratificeerden. Hoe hebben zij inclusie structureel ingekapseld?

Ook zien we onvoldoende kennisuitwisseling tussen bedrijven en organisaties die hier zelf mee aan de slag zijn. Bedrijven die willen inclusief zijn, pioniersscholen die het doorbreken, individuen die het zelf maken. Zij leiden elkaar niet op. Dit zou kunnen, maar gebeurt nog te weinig.

Bij ANTRE zien we dit gat ook. We streven dezelfde doelen na als het VN verdrag handicap. Toch is de verbinding met het verdrag niet duidelijk. Zonde. Want het verdrag geeft ons het raamwerk. Het verdrag zegt: dit mag niet langer.

De vraag aan jou: hoe zou jij het implementeren?

Het VN verdrag handicap is tien jaar oud in Nederland. Maar implementatie is er net als in veel andere landen achter gebleven. De vraag voor elke organisatie, elk bedrijf, elke school, elke gemeente luidt:

Wat nu: van vrijblijvendheid naar norm

Tien jaar na ratificatie is het moment aangebroken voor duidelijkheid. Gelijkwaardigheid kan niet langer vrijblijvend zijn. We moeten het als vanzelfsprekend maken.

Dit vraagt om:

• Wettelijke verplichtingen die écht werken

• Bedrijven die inclusie als business case zien en niet als CSR

• Scholen die redelijke aanpassingen normaliseren

• Gemeenten die validisme in hun beleid ontleden

• Individuen met een beperking in de ontwikkeling van al dit beleid

Gelijkwaardigheid is geen mooi streven. Het is recht. En na tien jaar VN verdrag handicap is het tijd dat we dat serieus nemen.

Antre helpt bij deze implementatie

Het VN verdrag handicap geldt voor iedereen. Of je nu met een beperking werkt, een organisatie leidt, of zelf een beperking hebt: dit verdrag geeft je rechten. En het geeft jou verantwoordelijkheid om inclusie werkelijk te maken.

Bij ANTRE helpen we individuen, organisaties en de maatschappij neurodiversiteit en beperkingen beter te begrijpen en te benutten. Dit doen we via:

• Coaching: voor individuen die hun weg zoeken in een systeem dat niet altijd op hen is ingericht

• Consultancy: voor organisaties die inclusie van woorden naar daden willen brengen

• Community: voor iedereen die zich ziet in dit verhaal en niet alleen wil staan

Ben jij een neurodivergente professional die worstelt met de arbeidsmarkt? Wil jouw organisatie het VN verdrag handicap werkelijk gaan implementeren? Zit je in het onderwijs en wil je redelijke aanpassingen normaliseren? Of zie jij gaten in inclusie die dichtgegooid moeten worden?

Laten we dit samen oplossen. Want gelijkwaardigheid is geen project. Neem contact op via het contactformulier of stuur een mail naar anouk@antrestudio.nl.